Opodatkowane podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC) są: umowy kupna-sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych, umowy pożyczki, umowy darowizny (tylko w części dotyczącej przejęcia długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy), umowy o dział spadku oraz zniesienie współwłasności (tylko w części dotyczącej spłat lub dopłat), ustanowienie hipoteki, ustanowienie odpłatnego używania, a także umowy spółki (dotyczy to aktów założycielskich, wniesienia lub podwyższenia wkładów, pożyczki udzielonej spółce przez wspólnika, oddania przez wspólnika spółce rzeczy lub praw majątkowych do nieodpłatnego używania, przekształcenia lub łączenia spółek, o ile powoduje to zwiększenie majątku spółki).
Podatkowi temu podlegają również zmiany tych umów, ale tylko gdy powodują one podwyższenie podstawy opodatkowania.
Wyżej wymienione czynności podlegają podatkowi jeżeli ich przedmiotem są rzeczy znajdujące się lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium Polski jak również, gdy rzeczy znajdują się (prawa majątkowe są wykonane) poza granicami kraju, pod warunkiem, że nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce i czynność została dokonana na terytorium kraju. W przypadku spółki osobowej, umowy oraz jej zmiany podlegają opodatkowaniu PCC, gdy w chwili dokonania czynności jej siedziba znajduje się w Polsce.
Nie podlegają opodatkowaniu PCC czynności jeżeli przynajmniej jedna ze stron jest opodatkowana podatkiem VAT z tytułu ich dokonania nie decyduje przy tym okoliczność, że strony tej umowy są podatnikami podatku od towarów i usług. Podobnie jest gdy chociaż jedna ze stron korzysta z tego tytułu ze zwolnienia z VAT, z tym że wyłączenie to nie dotyczy umów sprzedaży i zamiany, których przedmiotem jest nieruchomość lub jej część, prawo użytkowania wieczystego, a także spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz umowy spółki.
Zwolnienia
W rozdziale 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych zaprezentowanych jest szereg zwolnień podmiotowych (dotyczą one stron biorących udział w czynności cywilnoprawnej) oraz przedmiotowych (dotyczą one przedmiotu transakcji).
Oto kilka z nich: od PCC zwolniona jest sprzedaż rzeczy ruchomych do kwoty 1000 zł, zwolnieniu podlegają także pożyczki udzielone między osobami z I grupy podatkowej (zalicza się do niej małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów) do wysokości 9637 zł, nie podlega opodatkowaniu PCC przeniesienie własności nieruchomości lub ich części, pod warunkiem, że w chwili dokonania czynności, nabyte grunty stanowią gospodarstwo rolne albo utworzą gospodarstwo rolne lub wejdą w skład gospodarstwa rolnego nabywcy.
Pełna lista zwolnień
Zwolnienie podmiotowe
Zwalnia się od podatku następujące strony czynności cywilnoprawnej:
państwa obce, ich przedstawicielstwa dyplomatyczne, urzędy konsularne i siły zbrojne, międzynarodowe organizacje i instytucje oraz ich oddziały i przedstawicielstwa, korzystające na podstawie ustaw, umów lub powszechnie uznanych zwyczajów międzynarodowych z przywilejów i immunitetów, a także członków ich personelu i inne osoby zrównane z nimi, jeżeli nie są one obywatelami polskimi i nie mają miejsca stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – pod warunkiem wzajemności,
organizacje pożytku publicznego, jeżeli dokonają czynności cywilnoprawnych wyłącznie w związku z nieodpłatną działalnością pożytku publicznego w rozumieniu przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie,
jednostki samorządu terytorialnego,
Skarb Państwa,
osoby nabywające na potrzeby własne sprzęt rehabilitacyjny, wózki inwalidzkie, motorowery, motocykle lub samochody osobowe, zaliczone, w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, do grupy osób o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności bez względu na rodzaj schorzenia, oraz osoby o lekkim stopniu niepełnosprawności w związku ze schorzeniami narządów ruchu.
Zwolnienie przedmiotowe
Zwalnia się od podatku następujące czynności cywilnoprawne:
sprzedaż walut obcych,
przeniesienie własności nieruchomości lub ich części, wraz z częściami składowymi, z wyjątkiem budynków mieszkalnych lub ich części znajdujących się na obszarze miast, w drodze umów: sprzedaży, dożywocia, o dział spadku – w części dotyczącej spłat lub dopłat, o zniesienie współwłasności – w części dotyczącej spłat lub dopłat, darowizny – w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy, zamiany – do wysokości wartości rynkowej nieruchomości wraz z jej częściami składowymi, pod warunkiem, że w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, w chwili dokonania czynności, nabyte grunty stanowią gospodarstwo rolne albo utworzą gospodarstwo rolne lub wejdą w skład gospodarstwa rolnego będącego własnością nabywcy,
sprzedaż nieruchomości, prawa użytkowania wieczystego, własnościowego spółdzielczego prawa lokalu mieszkalnego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: prawa do domu jednorodzinnego lub prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym, jeżeli nabywcą jest były właściciel (wieczysty użytkownik): nieruchomości wywłaszczonej, któremu przyznano odszkodowanie, a nie przyznano nieruchomości zamiennej, nieruchomości sprzedanej na cele publiczne określone w przepisach o gospodarce nieruchomościami, który w razie wywłaszczenia spełniałby warunki do przyznania nieruchomości zamiennej, nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego, wykupionych na podstawie przepisów o ochronie i kształtowaniu środowiska – w wysokości kwoty otrzymanego odszkodowania (uzyskanej ceny), pod warunkiem że nabycie nastąpiło w ciągu 5 lat od daty otrzymania odszkodowania (zapłaty),
sprzedaż budynku mieszkalnego lub jego części, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: prawa do domu jednorodzinnego lub prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym, jeżeli następuje ona: w wykonaniu lub w związku z wielostronną umową o zamianie budynku lub praw do lokalu, w celu uzyskania w zamian spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu albo budynku mieszkalnego lub jego części, zajmowanego przez nabywcę na podstawie umowy najmu, określonej w przepisach o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych,
zamiana budynku mieszkalnego lub jego części, lokali mieszkalnych stanowiących odrębną nieruchomość, spółdzielczych własnościowych praw do lokalu mieszkalnego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: praw do domu jednorodzinnego lub praw do lokalu w małym domu mieszkalnym, jeżeli stronami umowy są osoby zaliczone do l grupy podatkowej zgodnie z przepisami o podatku od spadków i darowizn,
sprzedaż rzeczy ruchomych, jeżeli podstawa opodatkowania nie przekracza 1000 zł,
sprzedaż bonów i obligacji skarbowych,
sprzedaż bonów pieniężnych Narodowego Banku Polskiego,
sprzedaż maklerskich instrumentów finansowych firmom inwestycyjnym, bądź za ich pośrednictwem, oraz sprzedaż tych instrumentów dokonywaną w ramach obrotu zorganizowanego – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. Nr 183, poz. 1538 oraz z 2006 r. Nr 104, poz. 708 i Nr 157, poz. 1119),
sprzedaż towarów giełdowych na giełdach towarowych,
zbycie akcji i udziałów przez Bank Gospodarstwa Krajowego na podstawie ustawy z dnia 28 października 2002 r. o Funduszu Żeglugi Śródlądowej i Funduszu Rezerwowym (Dz. U. Nr 199, poz. 1672),
pożyczki udzielane:
przez przedsiębiorców niemających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej siedziby lub zarządu, prowadzących działalność w zakresie kredytowania oraz udzielania pożyczek,
w formie pieniężnej na podstawie umowy zawartej między osobami, o których mowa w art. 4a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2004 r. Nr 142, poz. 1514, z późn. zm.), w wysokości przekraczającej kwotę, określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, pod warunkiem:
– złożenia deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych właściwemu organowi podatkowemu w terminie 14 dni od daty dokonania czynności,
– udokumentowania otrzymania przez biorącego pożyczkę pieniędzy na rachunek bankowy, albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym,
na podstawie umowy zawartej między osobami zaliczonymi do l grupy podatkowej do wysokości kwoty niepodlegającej opodatkowaniu – na zasadach określonych w przepisach o podatku od spadków i darowizn,
na podstawie umowy zawartej między innymi podmiotami niż osoby, o których mowa w lit. b i c, jeżeli łączna kwota lub wartość pożyczek otrzymanych w okresie kolejnych 3 lat nie przekracza 5 000 zł od jednego podmiotu, a od wielu podmiotów łącznie nie więcej niż 25 000 zł,
z kas lub funduszów zakładowych, funduszów związków zawodowych, pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, koleżeńskich kas oszczędnościowo-pożyczkowych działających w wojsku oraz z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych,
z utworzonych w drodze ustawy innych funduszów celowych,
przez wspólnika (akcjonariusza) spółce kapitałowej.,
umowy spółki zawarte wskutek przekształcenia, podziału lub łączenia w części dotyczącej kapitału zakładowego, którego wartość przed dokonaniem czynności została opodatkowana podatkiem kapitałowym poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
ustanowienie hipoteki:
1)na morskich statkach handlowych i rybackich,
2)na zabezpieczenie dotacji lub innych form pomocy finansowej, udzielanych organizacjom społecznym działającym w dziedzinie sportu i turystyki,
3)na zabezpieczenie wierzytelności banków z tytułu kredytów udzielanych rolnikom indywidualnym lub zespołom rolników indywidualnych na budownictwo inwentarskie lub składowe, wraz z urządzeniami towarzyszącymi,
4)przysługującej spółdzielniom mieszkaniowym i wierzycielom spółdzielni mieszkaniowych,
5)na zabezpieczenie pożyczek i kredytów udzielanych z funduszy celowych utworzonych w drodze ustawy,
sprzedaż nieruchomości dokonana w ramach realizacji prawa do rekompensaty w rozumieniu ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418) – do wysokości kwoty odpowiadającej wartości zrealizowanego prawa do rekompensaty.
Obowiązek podatkowy
Obowiązek zapłaty podatku ciąży w zależności od czynności:
przy umowie kupna-sprzedaży na kupującym,
przy umowie zamiany na stronach czynności,
przy umowie darowizny na obdarowanym,
przy umowie o dział spadku lub o zniesienie współwłasności na podmiocie nabywającym ponad udział,
przy umowie odpłatnego używania na użytkowniku,
przy umowie pożyczki na biorącym pożyczkę,
przy ustanowieniu hipoteki na składającym oświadczenie o ustanowienie hipoteki,
przy umowie spółki cywilnej na wspólnikach.
Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej. W ciągu 14 dni od jego powstania podatnik jest obowiązany wyliczyć podatek i wpłacić go do US oraz złożyć deklarację PCC-3. Gdy nabywcą jest więcej niż jeden podmiot, wtedy oprócz PCC-3 należy złożyć także deklarację PCC-3A, która będzie zawierała informacje o pozostałych uczestnikach transakcji. W przypadku zwolnień deklarację trzeba złożyć nawet gdy podatek jest równy 0. Jeżeli podatek od czynności cywilnoprawnych pobierany jest od podatnika przez notariusza (który jest płatnikiem), to on ma obowiązek wraz z pobranym podatkiem złożyć do US deklarację PCC-2 w terminie do 7 dnia miesiąca następującego po miesiącu w którym pobrał podatek.
Stawki podatku PCC
Podstawę opodatkowania stanowi: przy umowie sprzedaży – wartość rynkowa, przy umowie darowizny – wartość długów i ciężarów albo zobowiązań przejętych przez obdarowanego, przy umowie zniesienia współwłasności lub o dział spadku – wartość rynkowa rzeczy lub prawa nabytego ponad wartość udziału, przy ustanowieniu odpłatnego używania – wartość świadczeń na użytkownika za okres na jaki prawa te zostały ustanowione, przy umowie pożyczki – kwota pożyczki, przy zawarciu umowy spółki – wartość wkładów, przy wniesieniu lub podwyższeniu wkładów do spółki – wartość powiększająca majątek, przy oddaniu spółce rzeczy lub praw do nieodpłatnego używania – 4% wartości rynkowej rzeczy lub prawa oddanego do nieodpłatnego używania, przy ustanowieniu hipoteki – kwota zabezpieczonej wierzytelności.
Wartość rynkową określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju uwzględniając ich miejsce, stan i stopień zużycia.
Iloczyn tak określonej wartości oraz właściwej stawki (zaprezentowane w tabeli poniżej) daje podatek, który należy wpłacić do US.
Czynność
cywilnoprawna |
Przedmiot opodatkowania |
Stawka |
| Umowa sprzedaży |
nieruchomości, rzeczy ruchomych,
prawa użytkowania wieczystego,
własnościowego spółdzielczego prawa
do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego
prawa do lokalu użytkowego oraz prawa
do domu jednorodzinnego oraz prawa do
lokalu w małym domu |
2 % |
| innych praw majątkowych |
1 % |
Umowy: zamiany, o
dział spadku,
zniesienie
współwłasności oraz
darowizny |
przy przeniesieniu własności
nieruchomości, rzeczy ruchomych,
prawa użytkowania wieczystego,
własnościowego spółdzielczego prawa
do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego
prawa do lokalu użytkowego oraz prawa
do domu jednorodzinnego oraz prawa do
lokalu w małym domu mieszkalnym |
2 % |
przy przeniesieniu własności innych
praw majątkowych |
1 % |
Umowa ustanowienia
odpłatnego
użytkowania |
→ |
1 % |
| Umowa pożyczki |
→ |
2 % |
| Ustanowienie hipoteki |
na zabezpieczenie wierzytelności
istniejących |
0,10 % |
na zabezpieczenie wierzytelności o
wysokości nieustalonej |
19 zł |
| Umowa spółki |
→ |
0,50 % |
Właściwość organów podatkowych
Podatnik obliczony przez siebie podatek wraz z deklaracją obowiązany jest złożyć:
przy przeniesieniu własności nieruchomości, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego i prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym lub prawa użytkowania wieczystego – do US ze względu na miejsce położenia nieruchomości,
przy przeniesieniu własności rzeczy lub praw majątkowych nie wymienionych wyżej oraz od pozostałych umów – do US ze względu na miejsce zamieszkania lub adres siedziby podatnika (w przypadku kilku nabywców – US właściwy wg miejsca zamieszkania lub siedziby jednego z nich),
przy umowie spółki – do US ze względu na siedzibę spółki.
Dotyczy to umów, których przedmiotem są rzeczy znajdujące się lub prawa majątkowe wykonane w Polsce. Natomiast jeżeli przedmiotem umów są rzeczy znajdujące się lub prawa wykonane poza terytorium kraju – US właściwy ze względu na miejsce zamieszkania (siedzibę) nabywcy.
prawnik
poniedziałek 29 czerwiec, 2009 o 15:55Pomocna publikacja